2008 оны сонгуулийн дараа С.Баяр Ерөнхий сайд болмогцоо АН-ыг засагт хамтарсны бонус болгож намын даргад нь тусгайлан Тэргүүн шадар сайдын орон тоо гаргаж байлаа. 2012 оны сонгуулийн өмнө, анх зориулсан эзэн нь намтайгаа засгаас гарч явчихаад байхад МАН-ынхан Тэргүүн шадар сайдын орон тоог хадгалахын зэрэгцээ ерөнхий нарийн бичгийн дарга У.Хүрэлсүхийг энэ албан тушаалд нэр дэвшүүлэв. Энэ нь шинээр томилогдох зургаан сайдынхаа томилгооноос ч илүү сонирхолтой улс төрийн  үзүүлбэр болов. Эндээс намын дүрмээр орон тооны байх ёстой ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь Тэргүүн шадар сайдыг хавсрах уу, эсвэл У.Хүрэлсүх намын ажлаас завсарлага авав уу гэх мэтээр олон асуулт гарна.Үүнд хариулт эрэхийн өмнө, магадгүй үйл явдал нь бүхлээр энэ бүгдийн тайлал болох нэгэн хаалттай хуралдааны зарим мэдээллийг хүргэе. Энэ бол уржигдар буюу өнгөрсөн даваа гаригт болсон, сайд тодруулсан МАН-ын бүлгийн хуралдаан. Хаалганы цаана нэлээд “юм” болжээ.

Гар утас гэдэг сэтгүүлч бидний хувьд уншигчидтай холбох амьд холбоо. АН засгаас гарах болсонтой холбогдуулан “Тэргүүн шадар сайд, шагналын, томилолтын дэд сайд нарыг цомхотгох” санаа дэвшүүлсэн нийтлэлийг маань уншсан олон хүн амралтын өдрүүдэд утасдлаа. Дархан, Булган, бүр Баян-Өлгийгөөс ч ярив. Дандаа дэмжсэн үгс. Ярьсан хүмүүсийн олонхи нь үлдэж байгаа богино хугацаанд зарим салбарт сайдаар улстөрч хүн томилох хэрэггүй, үүний оронд салбартаа хүлээн зөвшөөрөгдсөн, нийгэмд танигдсан мэргэжлийн  хүмүүсийг томилуулах хүсэлт тээв. Зарим нь бүр, батлан хамгаалахын салбарт улстөрч очвол ёсолж сурч, хэдэн генералуудынхаа өмнө хий нь гарч дуусч байтал л хугацаа нь дуусна. Эрүүл мэндийн салбарт бол хэдэн эмнэлэгүүдээрээ явж ажилтай нь танилцаж явтал л сонгууль дуусна шүү гэх үнэн үгтэй ёжлол хүртэл дайв. Эрүүл мэнд, барилгын салбараа тоглуулж, үргэлжлүүлж унтуулбал МАН сонгуульд дууслаа л гэсэн үг гэж байхад  тус намын гишүүн бололтой нэгэн “Манай нам одоо л энэ томилгоон дээр нэр хүндээ өсгөмөөр байна. Огт намын харьяалалгүй, нийгэмд эерэг нэр хүндтэй, тэгээд мэргэжлийн хүмүүсийг сайдаар томилбол их гоё харагдана даа.

АН хамтарсан Засгийн газраас гарах нь тодорхой бол­лоо. 2008 оны сонгуулиар өгсөн сонгогчдын санал одоо л нэг юм 3.4 жилийн дараа байр бай­рандаа очих нь сайн хэрэг. Энэ сайнаас гадна уул уурхайн их мөнгө­ний урсгалд, хөгжлийн гараан дээрээ зогсч байгаа Монголын төрд шударга хяналт хамтарсан засгаас ч илүү хэрэгтэй. Харин АН-ынхны замын дундаас салахын цаад зорилго нь энэ зүгт, засагт улс орныхоо төлөө хам­тарсан гэдэг шигээ байж чадах уу. Үгүй л болов уу. Суганд хавчуулаг­даж яваад сонгуульд амжилт үзүү­лэхгүйгээ мэ­дэрч, сон­гуу­лиас хагас жилийн өмнө, тов­ло­сон хугацаандаа гарч байгаа нь л энэ байх. Тэдний тайл­ба­раар  АН 3.4 жил улсаа бодож за­сагт, албан тушаалд  хамтар­чээ. Одоо бидний харж буйгаар сонгуулийн өмнөх зургаан сард намаа ч юм уу, амиа бодож тус­даа явахаар шийджээ. Улс тө­рийн талаасаа дөрөв таван сар сайд явснаас дараагийн дөр­вөн жилийн турш сайд байх өр­сөл­дөөнд бэлтгэх нь зөв л дөө. Тус намынхан гур­ван оны турш засагт хамтарсан шалт­­гаанаа тайлбарлаж ирсэн бол үлдэж буй хагас жилд  засгаас яагаад гарснаа зөвтгөх  ажил­тай боллоо.  

Сонгуулийн яг ямар хууль батлах гэж буйгаа гишүүдийн нэг хэсэг нь  үнэндээ мэдэхгүй сууна. Хэрвээ Сонгуулийн хуу­лийг энэ чигээр нь баталбал парла­мент, гүй­цэтгэх засаглал хоёр нь холилд­сон Үндсэн хуулийн өнөөгийн хямрал хэвээр үлдэх, тус хуульд оруулсан дордохын долоон өөрчлөлтийг буцаах гишүүдийн санал унах, Засгийн газрын гишүүдийн гуравны нэгээс илүүгүй нь УИХ-ын гишүүн байж болохыг хуульчла­хаа Бага хурлын илтгэлдээ мэдэгдсэн МАН-ын дарга Сү.Батболдын амлалт нурах магадлал өндөртэйг гишүүдийн нэлээд хэсэг нь анзаа­раа ч үгүй явна.  Үүнийг тодотгохын өмнө одоо батлах гэж буй, хоёр намын то­хиролцсон сон­гуулийн хуулийн тухай өгүүлье.

УИХ-ын 76 мандатын 48-ыг тойрогт нэр дэвшигчдээс, үлдсэн 28-ыг намуу­дын авсан саналд хувь тэнцүүлэн хуваа­рилна. Мажоритор, пропорционалийн аль аль элемент орсон учраас үүнийгээ холимог тогтолцоо гэв. Гадна талаас нь харвал тийм нь тийм юм. Харин намуу­дын авсан саналд хувь тэнцүүлэн 28 мандатаа хуваарилж байгаа нь “холимог” гэх тогтолцоотойгоо бүрэн нийцэхгүй байна.

Бэлэн мөнгө амлахгүй гэж хууль­чилсан ч сонгуулийн популизм аль хэ­дийнэ эхэлжээ. УИХ-ын гишүүн, Батлан хамгаалахын сайд Л.Болд Оюутолгойн Монголын талд ногдох 34 хувийн арвыг ард түмэнд өгөх санаа­чилга гар­гав. Гишүүн С.Бямбацогт одон­той эхчүүдийн мөнгийг хоёр дахин нэмэгдүүлж 500-гаас нэг сая төгрөгт хүргэх хуу­лийн төсөл санаа­чилжээ. Мөн хоёр, гурав дахь хүүх­дээ төрүүлсэн эхчүүдийг хөдөл­мө­рийн хөлс­ний доод хэмжээ­ний то­дор­хой хувиар урам­шуу­лах төсөлтэй гишүүн ч бий.

Сонгууль дөхөхөөр  өөрөө л улс төрд байхгүй бол  галав юүлэх юм шиг, энэ Монгол Улсын орших, эс орших нь шийдэгдэх гэж байгаа юм шиг сэтгэдэг, нэг насаараа улс­төрч явах “төрмөл” заяатай хүмүүс ол­ширдог. Сул иргэн болсон хувь заяа­тайгаа, улс төрөөс авсан түр зуурын завсарлагатайгаа эвлэрч чадахгүй дөрвөн жилийн турш шар махтайгаа хатдаг нь ч бий. Тийм улстөрчдийн түрүүч дээрх гишүүд биш ч, сүүл­чийнх нь бас биш билээ. “Би л ард тү­мэнд таалагдаж байвал, улсын эдийн засагт галав юүл­сэн ч ха­маагүй шүү” гэмээр сонгуулийн популизм цаашид улам нэмэгдэнэ.

Яст мэлхийн хурдаар ч болов Сонгуулийн хуулийн төсөл урагшилж буй нь олзуурхууштай.Намын бүлгүүд өчигдөр бас нэгэн зөвшилцөлд хүрснээр Сонгуулийн хуулийн төсөл хуулийн өнгө төрхөө олж батлагдах магадлал нэмэгдлээ. Намуудын зөвшилцсөнөөр бол 2012 оны сонгуулийг холимог тогтолцоогоор явуулна. УИХ-ын 76 гишүүний 48-ыг тойргоос сонгож, үлдсэн 28 суудлыг намуудын улсын хэмжээнд авсан саналд хувь тэнцүүлэн хуваарилна. Харин 48 гишүүнийг томсгосон 26 тойргоос сонгохоор намууд өчигдөр тохирлоо. 48 мандаттай 26 тойрог байхюм. Энэ нь засаг захиргааны нэгжээр хуваарилсан, 2008 оны сонгуульд ашигласан хуучин26 тойрог. Харин түүнд 48 мандатаа хуваарилна. АН-ын энэ саналыг МАН хүлээж авснаар сонгуулийн шинэ газрын зураг  зурахаар болж байна.

Яаж ч үгүйсгээд мэдлэг боловсрол, улстөрийн туршлага, ёс суртахууны хувьд Монголын улстөрд байх ёстой хүмүүсийн л тоонд багтах гурван залуу сайдын нэр Оюутолгойн гэрээтэй байнга холбогддог. Сангийн сайд С.Баярцогт, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Л.Гансүх, Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд Д.Зоригт нар Оюутолгойн гэрээг хийсэн учраас тэр байх. Ерөнхий сайдын үүрэг, Засгийн газрын зөвшөөрлөөр гэрээг гардаж, дараа нь гарын үсэг зурсан хэдий ч, Оюутолгойн гэрээний гай, гавьяаны аль алинд энэ гурван сайдын нэр хүссэн хүсээгүй холбогдоно. Эдгээр холбоосын дунд бодитой нь бий, улс төрийн зорилготой нь бас бий. Энэ бүхэнд хийсэн гэрээнийхээ агуулгаас бултаж, бусад руу бухаж, бас “бидний зөв” гэж тэс зөрүүдэлсэн үйлдэл гурван сайдын хэнээс нь ч гараагүй. Буулт хийх үедээ хийж, байр сууриа хамгаалах газраа хамгаалж, сайдаас огцрох эсэхээ хүртэл парламентаар шийдүүлээд л явж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл, монголчууд ардчиллыг энхтайвнаар авчирсан шигээ монгол төрийн ажил ч ардчиллын зарчмаар, яриа хэлэлцээний замаар явдаг.  Оюутолгой өөрөө дэлхийн хэмжээний том орд, төсөл нь Монголын эдийн засгийн гол хөшүүрэг болсон учраас түүнийг зогсоох замаар Засгийн газрыг унагах, улстөрийн өшөө авах улстөржилт хааяа явдаг л юм. Тэр бүхнийг бас л хөндлөнгийн оролцоогүйгээр, Монгол дотроо, монголчууд өөрсдөө шийддэг.